Tienduizenden studenten zijn recentelijk met hun studie begonnen. Als elk jaar zullen ook nu velen van hen het eerste jaar niet halen – niet zelden door te weinig motivatie of een verkeerde studiekeuze. Wordt het daarom geen tijd voor (nieuwe) selectieprocedures voor toelating tot de universiteit? Onderzoeker Ben Wilbrink en student Jesper Verhoef gaan de discussie aan.
Selectie is talentverspilling
Hebt u wel eens een studentenadministratie doorgevlooid? Spookstudenten gezocht? Sommige ‘studiestakers’ zijn nooit op komen dagen, doen in feite een andere opleiding, of nemen de tijd voor een definitieve studiekeuze. Studievertraging toerekenen aan deze studenten is fictief.
Zo zag Wim Kok destijds al massa’s spookstudenten frauduleus studiefinanciering incasseren. Hij slingerde deze onzin de media in, zonder check op de feiten.
Uit onderzoek naar deze spookstudenten was toen al bekend: ze bestaan niet. Universiteiten gaan nu de strijd aan met uitval en vertraging in het eerste jaar, deels een strijd tegen spookstudenten.
Natuurlijk, ‘echte’ studenten, die werkelijk en overtuigd in deze opleiding studeren, kunnen ook studievertraging oplopen. Uitstellen kan iedereen overkomen. Examenregelingen met veel toetsen waar je voor kunt zakken zijn een feilloos recept voor vermijdbare studievertraging. Remedie: geef geen gelegenheid voor uitstelgedrag door het onderwijs kien te programmeren; doe herkansingen zo mogelijk de deur uit, sta compensatie tussen cijfers toe, en beperk het aantal tentamens.
Groningen heeft er ervaring mee: Geneeskunde laat begin jaren negentig zien hoe zo een treurig slaagpercentage omhoog kan schieten tot bijna het maximaal haalbare. En dat allemaal zonder selectie-aan-de-poort, hebt u dat opgemerkt? Investeren in selectie kost tijd en euro’s die je moet stelen uit het onderwijs aan studenten, terwijl investeren in de programmering en de examenregeling direct onderwijskwaliteit oplevert. Dat is toch een verschil.
De grondgedachte van mensen die willen selecteren is eenvoudig: selectie houdt precies diegenen tegen die ‘het eerste jaar niet halen.’ Dat kan toch, met psychologische tests, op basis van eindexamencijfers, en een gesprek met de kandidaten? Als dat niet 100% lukt, dan is een lager percentage toch ook al prachtig? Zo gaat dat in Amerika toch ook?
Dit terwijl iedereen kan weten dat het Amerikaanse onderwijs wezenlijk verschilt van het onze. Maak eens ruimte voor de gedachte dat Amerikanen zich opgezadeld weten met een selectiecircus dat over de laatste halve eeuw absurde trekken heeft gekregen. Niemand heeft daar om gevraagd, niemand heeft dat zo gestuurd. In Japan en Zuid-Korea heet de selectie voor hoger onderwijs de examenhel, en wil men er maar wat graag van af.
Wie zoekt waar Nederland dan wel zijn selectie heeft weggestopt, moet kijken naar eindexamens. En naar de enorm verschillende eisen zoals technische wetenschappen tegenover bijvoorbeeld onderwijskunde die aan hun studenten stellen. Niks grijze middelmaat in het hoger onderwijs. Kijk ook naar HBO tegenover WO.
Het ritselt in ons stelsel van de selectie, er is waarachtig niet veel talent voor nodig om dat te kunnen zien. Er is evident teveel selectie, vooral in het voortgezet onderwijs: we verspillen daar heel wat talent. Waarom dan pleiten voor nog meer selectie, aan de poorten van het hoger onderwijs? Hoe was het ook weer: de PvdA ging vreemd met de VVD en de partij van Pim om wettelijk de weg vrij te maken voor selectie-aan-de-poort. Wat is die vrijheid waard?
Ben Wilbrink is voormalig onderwijsresearcher aan de Universiteit van Amsterdam. Hij onderzoekt tegenwoordig selectie en examens.
Wortel werkt niet, tijd voor de stok
In een interview met een landelijke ochtendkrant zei rector magnificus Frans Zwarts plannen genoeg te hebben uitval onder eerstejaars tegen te gaan. Hij sprak over ‘meer mentoren en tutoren’ en het ‘zichtbaarder maken van docenten’.
Dit is precies waar de RUG om bekend staat: een redelijk ‘softe’ aanpak om uitval onder studenten te voorkomen. De universiteit was bijvoorbeeld fel gekant tegen selectie aan de poort en past het bindend studie-advies niet of slechts heel weinig toe. Liever laat de universiteit studenten die weinig studiepunten halen maar wat aanmodderen. Jaarlijks valt er bij de studenten een brief op de mat waarin een vrijblijvend studieadvies gegeven wordt. Het valt te raden dat het gros van de studenten, juist degene met een negatief advies, die brief negeert.
Nog erger is het feit dat bepaalde opleidingen studenten die in het eerste jaar zeer weinig punten halen tegemoet komt. Lukt het bijvoorbeeld ook in het eropvolgende, tweede jaar niet je propedeuse te halen, dan wordt dit door de vingers gezien: de student mag gewoon met het derde jaar beginnen. Met zulke maatregelen is het einde natuurlijk zoek. Het lager leggen van de lat zal, eufemistisch gesteld, de overige studenten niet motiveren te exceleren.
Hardere maatregelen zijn dus geboden. Het moet gezegd, bepaalde selectieprocedures schieten hun doel voorbij, zoals selectie-aan-de-poort. Maar waarom niet iets invoeren als intakegesprekken, en bindend studieadvies? Zo werp je een drempel op voor aankomende studenten.
Het intakegesprek maakt ze namelijk bewuster van de stap die ze gaan zetten. Is dit wel wat ik wil, ben ik er geschikt voor? Het bindend studieadvies zorgt er vervolgens voor dat ze ook afgerekend worden op die keuze. Het kost misschien een lieve duit, maar dat doet een halfbakken maatregel als meer mentoren aanstellen ook. En zullen eerstejaars studenten door die laatste maatregel werkelijk een stap harder lopen? Het dunkt me dat ze juist blij zijn alle bemoeienissen van de middelbare school achter de rug te hebben. Daarbij strookt een dergelijke maatregel totaal niet met de eigen verantwoordelijk die gepaard gaat met studeren. Als volwassene hoor je eigen keuzes te maken, en daar ook keihard op afgerekend te worden.
In vergelijking met bijvoorbeeld de jaren ‘70 ligt vandaag de dag studeren voor iedereen binnen handbereik. De studentenpopulatie is dan ook enorm gegroeid. Vergeten is echter deze groep duidelijk te maken dat studeren een voorrecht is. Pas als dit gebeurt zullen resultaten van eerstejaars studenten verbeteren. Gebleken is dat je dit met softe maatregelen niet bereikt. De universiteit zou er dan ook goed aan doen studenten geen wortel voor te houden. Het is tijd voor de stok.
Jesper Verhoef is hoofdredacteur van de Groninger Studentenkrant en studeert CIW en Geschiedenis.
Popularity: 15% [?]