Gaat in 2010 de studiefinanciering op de schop? Het lijkt er wel op. In de Tweede Kamer wordt momenteel druk gediscussieerd over een alternatief stelsel. De basisbeurs die alle studenten krijgen kost de overheid jaarlijks meer dan één miljard euro. Dat is geld dat ze goed kunnen gebruiken.

Mariette Hamer heeft afgelopen najaar de ambitie uitgesproken om het Nederlandse onderwijs kwalititatief te verbeteren. En wel zodanig dat ons onderwijs op termijn in de top vijf van de wereld staat. Dergelijke plannen kosten veel geld, misschien wel vijf miljard euro. In een situatie waar de basisbeurs voor studenten wordt afgeschaft, is de overheid al tenminste één miljard euro rijker. Op het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zijn vier werkgroepen bezig hervormingen met betrekking tot de studiefinanciering te onderzoeken. De Tweede Kamer probeert het Nederlandse onderwijs kwalitatief te verbeteren terwijl het bezuinigt op de toegangelijkheid van het hoger onderwijs.

Minister Plasterk wil geen enkele maatregel uitsluiten. Zo zegt hij: “Ik sta achter het stelsel zoals het nu is, anders had ik het wel veranderd, maar ik sluit een heroverweging niet uit.” Die opmerking is kennelijk blijven haken bij een aantal partijen binnen de Tweede Kamer.

Oplossingen
De VVD weet wel raad met het probleem: laat studenten gewoon lenen. Mark Rutte en Halbe Zijlstra van de VVD hebben in september een betoog gehouden in nrc.next voor het zogenaamde leenstelsel. De studiefinanciering wordt dan niet meer omgezet in een gift zodra de student is afgestudeerd, maar blijft een lening, die de studenten na hun studie tegen een ‘voordelige’ rente, inkomensafhankelijk terugbetalen. Zo verdient de overheid er ook nog wat aan. Volgens Mark Rutte is dit stelsel alleen maar eerlijker. De overheid betaalt nu 75 procent van de studie. Studenten betalen 1.620 euro collegegeld, terwijl de kosten boven de 7.000 euro liggen.

Volgens de VVD moet de studiefinanciering opgeofferd worden in ruil voor een sterke kenniseconomie. Vorig jaar werd bekend dat Nederland naar de tiende plaats is gezakt op de ranglijst van concurrerende economieeen in de wereld. Als studenten beter onderwijs willen dan zullen ze er meer voor moeten betalen. Op dit moment kampt het hoger onderwijs namelijk met overvolle collegezalen en studenten die geen les krijgen omdat er geen docent beschikbaar is. Mark Rutte en Halbe Zijlstra pleiten voor meer geld in het onderwijs, zodat er geinvesteerd kan worden in kennis. Nederland is zich steeds meer gaan richten op kennis, innovatie en dienstverlening en is bovendien sterk op deze gebieden. En die positie kan Nederland niet vasthouden als het hier in dit land wemelt van aanhangers van de zesjes-cultuur. Daar komt nog eens bij dat elk jaar de inschrijvingen aan de universiteiten en hogescholen toenemen. Dit alles levert druk op de kwaliteit van het hoger onderwijs in Nederland.

Mark Rutte kiest “voor het eerlijker verdelen van de kosten voor hoger onderwijs tussen overheid en de student”, zo pleit hij in nrc.next. De VVD verwacht dat studenten op deze manier hun onderwijsinstelling eerder zullen aanspreken als de kwaliteit niet naar behoren is. Ze betalen zelf voor hun studie en zouden minder snel genoegen nemen met de middelmaat. De VVD kiest voor kwaliteit, maar de vraag is of de studenten de kwaliteit ook zo nauwlettend in de gaten houden. Bovendien moet er bekeken worden of het afschaffen van de studiefinanciering ook daadwerkelijk tot gevolg heeft dat de kwaliteit van het onderwijs omhoog gaat. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat de winst die de overheid uit het afschaffen van de studiefinanciering haalt, in andere posten wordt gestoken.

GroenLinks daarentegen, argumenteert voor een geheel andere hervorming van de studiefinanciering. Tofik Dibi van GroenLinks heeft een plan opgezet waarin het collegegeld wordt afgeschaft en studenten zowaar loon krijgen. Dit klinkt als het paradijs in de oren van de student. Behalve dan dat je na je studie wel één procent extra belasting betaalt over je loon. Ach wat is nou één procent? Nrc.next sprak met Dibi en vroeg hem wat het loon van een student zou zijn. “We denken aan een inkomen dat ligt rond het bijstandsniveau voor een alleenstaande, zo’n 700 euro per maand,” antwoordde Dibi. Een student zou van dit bedrag kunnen rondkomen. De consequentie is dat mensen die modaal of meer verdienen één procent meer belasting betalen na hun afstuderen. Als je minder dan modaal inkomen verdient, dan hoef je zelfs helemaal geen taks te betalen. En voor de studenten die alvast een feestje gaan vieren bij het horen van dit bericht: Ook mensen die uiteindelijk niet afstuderen betalen studietaks, tenzij je onder modaal verdient natuurlijk!
Volgens GroenLinks is dit plan beter dan het plan van Rutte, het sociaal leenstelsel. Het blijkt namelijk dat veel studenten last hebben van leenangst. Wanneer je een klein beetje extra belasting moet betalen merk je minder van de kosten dan wanneer je binnen een paar jaar een schuld van tienduizend euro opbouwt. Om te voorkomen dat studenten dankzij dit partysysteem enkele jaren langer doorstuderen heeft Dibi bedacht dat de mensen die in één jaar hun propedeuse halen, een lagere studietaks betalen.

Dit systeem heeft wel als gevolg dat het in het begin enkel kosten en geen opbrengsten oplevert voor de overheid. De aanloopfase is duur. Veel partijen zoals de VVD, het CDA en ook een deel van de PvdA achterban hebben al aangegeven dat zij het plan van Dibi niet realistisch vinden, en dat dit er waarschijnlijk dan ook niet zal komen.

Toekomst
Duidelijk is in ieder geval dat zowel het sociaal leenstelsel als het studieloon nog geen sterke vervanger van het huidige studiefinanciering systeem is. Aan beide oplossingen zitten haken en ogen. Zo is niet duidelijk hoe groot de angst is onder de studenten wat betreft lenen, en kan GroenLinks voorlopig geen antwoord geven op de vraag of studieloon en –taks de kosten dekken binnen het ministerie van onderwijs. Daarnaast mag het natuurlijk niet zo zijn dat de overheid de onderwijspost gebruikt om uiteindelijk meer geld te genereren wat vervolgens voor andere posten zoals cultuur of media wordt gebruikt. Bovendien is een aantal Tweede Kamer leden die uitspraak hebben gedaan over de toekomst van de studiefinanciering (studeren is een investering in je eigen toekomst) zich er misschien niet van bewust dat zij zelf ook de maandelijkse uitkering van de staat hebben genoten (Boris van der Ham, D66; Mark Rutte, VVD). Studenten beschouwen studiefinanciering nou eenmaal als een verworven recht. In 1986 is de basisbeurs ingevoerd onder minister Deetman (Onderwijs, CDA). Uitwondende studenten ontvingen toen 604,22 gulden per maand van het Rijk. De gulden van 1986 is nu 1,59 waard. Als de overheid de afgelopen 24 jaar niet had bezuinigd, zouden studenten nu elke maand 960 gulden studiefinanciering krijgen, wat gelijk staat aan een basisbeurs van 436 euro.

Het is begrijpelijk dat de overheid zal moeten bezuinigen in tijden van economische neergang, en dat de onderwijspost hier geen uitzondering op kan zijn. In maart 2010 zullen de werkgroepen van Plasterk uitslag geven van hun onderzoek naar de hervormingen ten aanzien van de studiefinanciering. In het geval dat onze studiefinanciering op de schop gaat, wordt het misschien tijd dat studenten ook eens van zich laten horen en actief een mening geven wat zij vinden van een nieuw stelsel of dat wij als studenten gewoon recht hebben op die toch met recht gekoesterde 250 euro per maand.

Popularity: 58% [?]