Zaterdagnacht 20 februari. Om vier uur ’s ochtends valt het kabinet. Precies 38 uur eerder had ik een gesprek met toenmalig minister Ronald Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. We hebben met elkaar gesproken over de huidige stand van zaken in het hoger onderwijs. Daaruit bleek dat Plasterk vele ideeën heeft over vernieuwingen binnen het onderwijs, en positief tegenover de opvattingen van studenten, staat. Kortom, het was een boeiend gesprek met als laatste vraag, ‘Minister Plasterk, als u morgen geen minister bent, wat heeft u dan nagelaten aan de gemeenschap?’ Dit scenario werd anderhalve dag later realiteit.

Ronald Plasterk was sinds 2007 minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Afgelopen zaterdag heeft hij zijn ontslag aangeboden. In die tussenperiode heeft hij vele initiatieven aangedragen, waarvan enkele innovaties in het hoger onderwijs. Vele plannen van de minister schoten in het verkeerde keelgat van de student.

Zo waren er een maand geleden al protesten tegen het eventuele afschaffen van de basisbeurs, is er onenigheid over de efficiëntie van de harde knip, en wordt de minister door de media bestempeld als iemand zonder ‘daadkracht en visie’. De Studentenkrant wil de mening van de media echter niet klakkeloos overnemen en voelde Ronald Plasterk daarom zelf eens aan de tand.

Plasterk, zelf een wetenschapper, wilde in zijn periode als minister vooral een duidelijk onderscheid aanbrengen tussen de bachelor en master opleiding. Een belangrijke consequentie van deze maatregeling is dat meer studenten na het afronden van de bachelor elders in het binnen- of buitenland hun studie kunnen vervolgen. Deze flexibiliteit zou onder andere moeten worden bereikt door het invoeren van de ‘harde knip’: voordat een student aan een master kan beginnen moet de bachelor volledig afgerond zijn. De term is bovendien recentelijk omgedoopt tot ‘eerst bachelor, dan master’ wat wellicht tot minder protestliederen zorgt dan de voormalige uitdrukking. Het gesprek ging dan ook in grote mate over de effectiviteit van studieversnellende maatregelen en de aanstaande innovaties en veranderingen binnen het hoger onderwijs.

Door de harde knip kunnen veel studenten in de knel komen met hun studie. Is deze maatregel niet te bruut?
‘Het lijkt me vanzelfsprekend dat je de bachelor haalt voordat je aan de master begint. Zodat studenten zich er juist bewust van zijn dat ze een diploma hebben. Het is niet vanzelfsprekend dat studenten per se in hetzelfde vak, of dezelfde stad doorgaan met studeren. Tachtig procent van hen doet dat nu wel. Het gebeurt nu wel eens dat de instellingen de studenten hun master inlokken voordat ze de bachelor hebben afgerond. We willen voorkomen dat studenten niet te snel een eventuele verkeerde keuze maken.’
Het is dan natuurlijk nog steeds mogelijk dat studenten, nadien ze een masterkeuze hebben gemaakt, slechts één bachelorvak moeten afronden, iets wat ze wel meer dan 1600 euro gaat kosten. Dit geeft toch onnodige vertraging?

‘Onnodige vertraging is natuurlijk onwenselijk. Dus ik heb er ook met de studentenorganisaties voor gezorgd dat de harde knip, die overigens niet meer zo heet, er wel voor zorgt dat er meerdere instroommomenten zijn gekomen in de masterfase, dat er een hardheidsclausule is en dat er dus rekening wordt gehouden met de oorzaken of met de omvang van wat er nog moet gebeuren. Zo kunnen we voorkomen dat er onnodige vertraging wordt opgelopen. Daar heeft natuurlijk niemand belang bij.’

Als de studiefinanciering op de schop gaat, vreest u dan niet dat er minder mensen voor kleinschaligere studies zullen kiezen? Aangezien grotere studies zoals Bedrijfskunde en Rechten een duidelijker beroepsperspectief bieden dan bijvoorbeeld vele letterenstudies.
‘Allereerst wil ik niet vooruitlopen op wat we gaan doen op dit terrein. Op dit moment bevinden we ons nog in de fase van technische inventarisatie, dat wil niet zeggen dat het politiek wenselijk is. Ik heb zelf ook nog niet besloten wat ik politiek wenselijk vind. Overigens is het bij het huidige leenstelsel al zo geregeld dat je nooit meer dan 12 procent van je inkomen, dat je op dat moment verdient, hoeft af te betalen en dat als je werkloos bent je in ieder geval niets hoeft af te betalen.’

Veel studenten voelen zich op dit moment onrecht aangedaan door maatregelen zoals de harde knip, het bindend studieadvies en het vooruitzicht dat onze basisbeurs misschien verdwijnt. Is het niet verstandiger om studenten juist positief te motiveren?
‘Naar mijn mening is het een voorrecht dat studenten kunnen studeren. Ik heb zelf ook gestudeerd en zie ook veel studenten van dichtbij. Op dit moment studeert 47 procent aan het hoger onderwijs en daar ben ik heel blij om. Maar studenten moeten zich realiseren dat het wel een voorrecht is. Je studeert vier á vijf jaar lang op kosten van de gemeenschap. Studenten zijn grotendeels vrijgesteld van verdere zorgen. Bovendien mogen studenten zich verdiepen in een gebied dat ze zelf hebben gekozen. Dus ik zie geen reden tot negatieve motivatie. Misschien dat studenten zich dat pas terugkijkend op de studie realiseren.’

Elk jaar neemt het aantal studenten in het hoger onderwijs toe. Is het eigenlijk wel positief dat 47 procent van de studenten aan het hoger onderwijs studeert?
‘Ik vind zelfs dat voor sommige studenten de lat nog wel wat hoger gelegd kan worden. Kort na de Tweede Wereldoorlog genoot slechts 5 procent van de bevolking van het hoger onderwijs, nu is dat bijna 50 procent. Dit betekent wel dat de groep heterogener is geworden. We moeten het hoger onderwijs veel meer vormen bieden dan slechts het HBO en de universiteiten. Die twee wil ik overigens wel onderscheiden houden. In tegendeel kun je jezelf afvragen of daarbinnen niet nog meer smaken geboden zou moeten worden.’

De excellente wetenschappers die in uw tijd hebben gestudeerd, hebben zij de studie ook netjes in vier á vijf jaar afgerond?
‘Ik heb biologie gestudeerd, een studie die heel gestructureerd was opgebouwd. Ik had ´s ochtends vier uur college en ´s middags vier uur practicum. Het was heel moeilijk om studievertraging om te lopen. Bedoel, je gaat ook niet de hele week thuis zitten. Dan vraagt iedereen waar je was! Studievertraging bestond bij studies zoals biologie of medicijnen niet. Maar ik ben het er wel mee eens dat er geld moet worden geïnvesteerd om in het eerste jaar de intensiviteit van het programma te verhogen. Dit geld zal voornamelijk naar de universiteiten gaan. Bovendien wordt er nog meer geïnvesteerd in de honoursprogramma´s voor excellente studenten.’

Minister Plasterk, als u morgen geen minister bent, wat heeft u dan nagelaten aan de gemeenschap?
‘Ik ben nog steeds erg druk met dingen bezig dus ik hoop dat ik niet alleen morgen, maar ook de volgende kabinetsperiode minister van OCW ben. Ik hoop dat we het onderwijs, dat de afgelopen decennia toch een beetje van koers is geraakt onder het bewind van politici van verschillende politieke kleuren weliswaar, weer een beetje op koers kunnen krijgen. Ik wil dat er weer meer structuur en kennis in het onderwijs komt.’

Zoals het NRC daags na de val van het kabinet schreef: ‘Plasterk, Van Bijsterveldt en Dijksma zijn actief aan de slag gegaan om de onderwijskwaliteit te verbeteren.’ Minister Plasterk is dan ook bereid tot een tweede termijn als minister van OCW, zoals hij in het interview al aangaf. Voorstellen zoals de harde knip, een uitgebreider honoursprogramma en eventuele uitbreiding van het binaire stelsel zoals we dat nu kennen, geven aan dat hij wel degelijk een bepaalde koers heeft uitgestippeld voor de toekomst van het onderwijs in Nederland.

Ook aan daadkracht ontbreekt het hem niet. De genomen maatregelen, zoals ook de eventuele afschaffing van de basisbeurs, kunnen helaas niet altijd op korte termijn de grote heterogene groep studenten tevreden stellen. Maar op de lange termijn kunnen en mogen we wel verwachten dat deze innovaties een bouwsteen zijn voor toekomstig succes en kwaliteit binnen het onderwijs.

Op dit moment is het natuurlijk onzeker wat er gaat gebeuren met de voorstellen van Plasterk, nu de PvdA uit het kabinet is gestapt. Het gesprek met de oud-minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is in een ander daglicht komen te staan nu hij afstand heeft gedaan van zijn portefeuille. Er wordt verwacht dat vice-premier Rouvoet de post van OCW zal overnemen. Plasterk heeft overigens wel aangegeven dat hij de post van minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het eerste kabinet-Bos wil bekleden. “Helaas doet die mogelijkheid zich niet met zekerheid voor,” zo vertelt hij in een interview met Vrij Nederland. Tot die tijd zal hij zich bezig houden met soul searching wat tot het besluit zal moeten leiden of hij zich kandidaat wil stellen voor de Tweede Kamer.

Foto: Jan Luursema

Popularity: 16% [?]