In Den Haag is de kunst van India te zien en Rotterdam opent zijn deuren voor Brazilië. Het Groninger Museum doet mee aan de trend met ‘Cuba! Kunst en geschiedenis van 1868 tot heden’.

Cuba, het land van de sigaren, van Buena Vista Social Club, van mooie vrouwen. De film Dirty Dancing 2 schetste er een idyllisch beeld van, een paradijs. Cuba’s geschiedenis is echter woelig en donker. Het eiland is arm en geïsoleerd. In de kunst komen beide dimensies samen, de idylle en de tragedie. Het Groninger Museum (GM) heeft zijn bontgekleurde muren tot eind september hiermee bekleed.

Voor de tweede keer heeft het Montreal Museum of Fine Arts een tentoonstelling voor het GM gemaakt. Het grote retrospectief over John William Waterhouse, dat nu doorreist naar Londen en Montreal, was succesvol met 143.000 bezoekers. Kees van Twist, algemeen directeur van het GM, over de tentoonstelling: ‘Het Groninger Museum wil kunst met geschiedenis verbinden. Hiermee hebben we dat specifiek voor Cuba gedaan, nu dit land op het punt van verandering staat.’

Geschiedenis in zwart-wit
Die verbinding tussen kunst en geschiedenis wordt het duidelijkst aan de hand van de vele foto’s die tentoongesteld zijn. Grote namen als Walker Evans en Joaquin Blez geven, ieder op geheel eigen wijze, een tijdsbeeld van het eiland.

Blez was een echte society­fotograaf die in de jaren twintig in zijn exotische studio vele be­roemd­heden portret­teerde. Zo­als Facundo Bacardí, de rijke zakenman met een rumbedrijf. Walker Evans had meer voorkeur voor het gewone volk, strijders en ellende. Hij fotografeerde de laatste dagen van president Machado die in 1933 na een algemene staking werd afgezet. Van zijn hand zijn foto’s van bloedende strijders en opstand, gemaakt met een snapshotcamera.

Door de foto’s als een docu­men­taire naast elkaar te zetten zie je Cuba door de eeuw heen, zowel het bloeiende society- en nachtleven als de bittere armoede die het eiland kenmerken.

Smeltkroes
De beeldende kunst is divers, zoals Van Twist zei op de pers­bijeen­komst: ‘Er valt voor iedereen wel wat te halen.’ De eerste zaal (1868-1927) laat realistische kunst zien, sterk gestoeld op Europese voorbeelden. Natuur, oogst, een huisknecht. Veel aandacht is er voor de onafhankelijkheidsstrijd tegen Spanje die in 1889 dankzij de Verenigde Staten beslecht werd. Afro-Cubanen, zwarte families die door slavernij naar het eiland zijn gehaald, bouwen mee aan de identiteit.

Steeds keert die zoektocht naar het eigene, het unieke van Cuba terug in de beeldende kunst. Wat is eigen aan een land dat een smeltkroes is van volkeren, dat onderdrukt is door Spanje, beïnvloed is door de VS en Europa? Dat beeld is door de eeuw heen steeds weer aangepast en veranderd en levert een brede tentoonstelling op met allerlei stijlen en stromingen.

Kritisch maar gekleurd
Aan engagement is geen gebrek in de tentoonstelling. Politieke helden als Che Guevara en Jose Martí komen als icoon overal terug. Marcelo Pogolotti schildert van geëngageerd naar steeds grimmiger, steeds militanter. Tegen het kapitalisme, tegen het fascisme. De enorme bakstenen instal­latie van Antonio Eligio Fernández, ‘De blokkade’, beeldt het handelsembargo van de VS tegen Cuba uit.

Ook al is de kunst kritisch, écht oppositioneel is het nooit in deze overzichtstentoonstelling. Het hui­­dige régime van Castro maakt dat nog steeds onmogelijk. Veel kunstenaars vluchten naar Madrid of Miami om daar in alle vrijheid hun vak uit te oefenen. Door die beperking krijgt de tentoonstelling toch iets te idyllisch, het is niet realis­tisch genoeg. De ellende van vóór de machtsgreep van Castro cum suis komt ruimschoots aan bod, maar de huidige situatie wordt in de tentoonstelling te veel bejubeld.

Stad van kaarsen
Veel onbekende kunstenaars zijn door het Montreal Museum ontdekt en uit hun isolement gehaald. Grote, internationaal erkende namen zijn ook aanwezig. Eén van de topstukken was Now let’s play disappear van Carlos Garaicoa. Deze installatie is gemaakt op uitnodiging van een tentoonstelling in Arnhem. Te zien is een model van een stad. De gebouwen zijn kaarsen. Het zijn universeel bekende monumenten, zoals de Eiffeltoren. Alles brandt – de suppoost moet de kaarsen om de vier uur vervangen en aansteken. Drie camera’s zijn op de installatie gericht en projecteren het in een blauwig, koud licht op een televisie achter de brandende stad.

Als toeschouwer voel je het vuur en de warmte. Dit is de geglobaliseerde wereldstad: iedereen voelt het, het is heerlijk warm, maar het brandt weg. Het verdwijnt. Op de televisie ziet het er koud uit, en je voelt je geïsoleerd. Zo is Cuba: geïsoleerd en smeltend, maar stralend en warm tegelijk.

Tekst: Persis Bekkering
Foto: Hanne van der Velde

Popularity: 9% [?]